Reçeteler ve Üretim

Hammaddeden mamul üretiyorsan önce reçeteyi tanımlar, sonra üretim fişi keserek üretimi kaydedersin. Üretim fişi hammaddeleri depodan düşer, mamulü stoğa alır ve mamulün maliyetini tüketilen hammaddelerden hesaplar.

Ne İşe Yarar?

• Bir mamulün hangi hammaddelerden, ne miktarda üretildiğini tanımlama
• Bir reçeteyle kaç adet mamul çıktığını belirleme
• Üretim fişiyle hammadde düşümü ve mamul girişini tek adımda yapma
• Üretilen mamulün toplam ve birim maliyetini görme
• Stok yetmediğinde satış sırasında otomatik üretim yaptırma

Bu ekranlar için lisansında üretim modülü olmalıdır.

Reçete Tanımlama

1. Sol menüden "Ürün & Stok" → "Reçeteler" ekranına gir.
2. "Yeni Reçete" butonuna bas.
3. "Reçete Adı" alanını doldur (örneğin "Karışık Pizza Hamuru").
4. "Mamul Ürün" alanındaki arama kutusuna üretilecek ürünün adını yaz ve listeden seç. Ürün varyantlıysa varyant seçme penceresi açılır.
5. "Çıktı Miktarı" alanına bu reçetenin bir kez uygulandığında kaç mamul verdiğini yaz. Örneğin bir kazan 10 porsiyon çıkarıyorsa 10 yaz.
6. "Aktif" kutusu işaretli kalsın.
7. Sağdaki "Bileşenler (Hammaddeler)" bölümünde arama kutusundan hammaddeleri bul ve seç.
8. Her hammadde satırında "Miktar" alanına, bir reçete için gereken miktarı yaz.
9. "Kaydet"e bas.

Reçete adı, mamul ürün ve en az bir bileşen zorunludur. Çıktı miktarı ve tüm bileşen miktarları sıfırdan büyük olmalıdır.

Aynı hammadde reçeteye iki kez eklenemez; ikinci denemede uyarı alırsın. Bileşen miktarları ürünün kendi biriminde girilir; birim satırda görünür.

Reçeteyi düzenlemek için listede satıra tıkla; silmek için sağ tıklayıp "Sil"i seç. Artık kullanmadığın bir reçeteyi silmek yerine "Aktif" kutusunu kaldırıp pasife alman daha güvenlidir.

Üretim Fişi Kesme

1. Sol menüden "Ürün & Stok" → "Üretim Fişleri" ekranına gir.
2. "Yeni Üretim Fişi" butonuna bas.
3. "Belge No" otomatik dolar; istersen değiştir.
4. "Tarih"i kontrol et.
5. "Depo"yu seç — hammaddenin düşeceği ve mamulün gireceği depo.
6. "Reçete"yi seç.
7. "Çarpan (Parti Sayısı)" alanına reçetenin kaç kez uygulanacağını yaz. 10 porsiyonluk bir reçetede 3 yazarsan 30 porsiyon üretilir.
8. Sağdaki tabloda hangi hammaddeden ne kadar kullanılacağını kontrol et. "Reçete Miktarı" × çarpan = "Kullanılacak" miktardır.
9. Sol alttaki "Üretilecek Mamul" kartında "Toplam Üretim" miktarını doğrula.
10. "Üretim Fişi Oluştur"a bas.

Fiş kaydedildiği anda hammaddeler depodan düşer, mamul aynı depoya girer.

Maliyet Nasıl Hesaplanır?

Üretilen mamulün maliyeti, tüketilen hammaddelerin o anki ortalama maliyetlerinden hesaplanır:

• Her hammadde satırı için: miktar × birim maliyet = satır maliyeti
• Tüm satırların toplamı = Toplam Maliyet
• Toplam maliyet ÷ üretim miktarı = Birim Maliyet

Fişe tıklayarak detayını açtığında "Üretilen Mamul" kartında toplam ve birim maliyeti, alttaki "Kullanılan Hammaddeler" tablosunda ise her hammaddenin miktarını, birim maliyetini ve satır toplamını görürsün.

Çok seviyeli reçeteler

Reçetedeki bir bileşen kendisi de üretilen bir yarı mamulse: stokta yeterince varsa olduğu gibi tüketilir, yetmiyorsa kendi reçetesine göre hammaddelerine ayrılır ve o hammaddeler düşülür. Yarı mamul için ayrıca üretim fişi kesmene gerek yoktur.

Fiş Listesi ve Silme

"Üretim Fişleri" listesinde belge no, tarih, reçete, mamul, üretim miktarı, toplam maliyet, depo ve kalem sayısı görünür. "Başlangıç Tarihi" ve "Bitiş Tarihi" ile filtreleyebilir, arama kutusundan belge no, reçete veya mamul adına göre arayabilirsin.

Fişi silmek için sağ tıklayıp "Sil"i seç. Fiş silindiğinde ilişkili stok hareketleri de silinir; hammaddeler stoğa geri döner, mamul stoktan çıkar.

Satışta Otomatik Üretim (Üret-Sat)

Stoğu bitmiş bir mamulü satmak veya sipariş almak istediğinde, ayrı bir üretim fişi kesmene gerek kalmadan sistem onu senin için üretir. Özellik varsayılan olarak kapalıdır; açmadığın sürece hiçbir ekran farklı çalışmaz.

Nasıl açılır

1. "Sistem Ayarları" ekranına gir, "POS Ayarları" sekmesine geç.
2. "Genel POS Ayarları" bölümündeki "Satışta Otomatik Üretim" anahtarını aç.
3. Sipariş alırken de üretilsin istiyorsan "Siparişte Otomatik Üretim" anahtarını da aç.
4. Hammaddenin başka bir depodan düşmesini istiyorsan "Üretim Hammadde Deposu"nu seç. Boş bırakırsan hammadde de satışın deposundan düşer; mamul her hâlükârda satışın deposuna girer.
5. Kaydet.
6. "Ürünler" ekranından ilgili mamulü aç, "Üretim" sekmesindeki "Satışta Otomatik Üret" anahtarını aç.
7. Ürünün reçetesi yoksa "Standart Üretim Maliyeti" alanına birim maliyeti yaz.
8. "Güncelle"ye bas.

İki anahtar da (ayarlardaki şube anahtarı + ürün kartındaki anahtar) açık olmayan üründe hiçbir şey değişmez.

Nasıl çalışır

Satış, POS satışı veya sipariş sırasında stok yetmiyorsa eksik miktar üretilir, sonra işlem normal şekilde tamamlanır. İki üretim şekli vardır:

• Reçeteli — Ürünün reçetesi varsa hammaddeler stoktan düşer, mamul stoğa girer.
• Reçetesiz — Ürünün reçetesi yoksa hammadde düşülmez, yalnızca mamul stoğa girer. Bu durumda ürün kartında birim maliyetin tanımlı olması gerekir.

Reçete bir seferde birden fazla adet üretiyorsa (örneğin "1 reçete = 10 adet"), 3 adet eksik olsa bile tam kat üretilir: 10 adet üretilir, 3'ü satılır, 7'si stokta kalır.

POS satış ekranında stoğu biten ama üretilebilen ürün, kırmızı "0" yerine turuncu "Üretilebilir" rozetiyle görünür. Ürünü sepete atıp satışı tamamlarsın; üretim arka planda yapılır, ayrıca bir adım yoktur.

Bir mamulün birden fazla aktif reçetesi varsa satış sırasında "Üretim Seçimi" penceresi açılır ve hangi reçeteyle üretileceğini sorar. Aynı pencerede "Üretme, stoktan sat" seçeneğiyle üretimi atlayabilirsin.

Üretim yapılamazsa

• Satışta: satış tamamlanmaz ve sebebi yazar — "Yetersiz stok: Un (Mevcut 2, Gerekli 5)" ya da birim maliyetin tanımlı olmadığı uyarısı.
• Siparişte: sipariş yine kaydedilir, üretim yapılamadığı uyarı olarak gösterilir. Sipariş bir taahhüttür; hammadde eksikliği sipariş almanı engellemez, mal faturalanırken tekrar üretilmeye çalışılır.

Porsiyon bazlı reçete düşümü (à la carte)

Mamulün stoğunu hiç tutmak istemiyorsan (restoran mutfağı gibi) porsiyon bazlı düşümü kullanabilirsin: her satışta reçetedeki hammadde satılan miktarla orantılı düşer, kazan üretilmez. 10 porsiyonluk reçeteden 3 porsiyon satıldığında hammaddenin 0,3 katı düşülür.

Açmak için hem "Sistem Ayarları" içindeki "Porsiyon Bazli Recete Dusumu" anahtarını, hem de ürün kartının "Üretim" sekmesindeki "Porsiyon Bazlı Reçete Düşümü" anahtarını açman gerekir. Bu modda ürünün reçetesi olmak zorundadır.

Dikkat

• Otomatik üretimle oluşan fişler "Üretim Fişleri" ekranında normal fişler gibi listelenir; belge no yanında "Otomatik" rozeti ve hangi satış/siparişin tetiklediği yazar. Reçetesiz üretilenlerde "Reçete" kolonu "Reçetesiz" görünür.
• Fatura iptal edilirse mamul stoğa geri döner ama üretim geri alınmaz — hammadde fiilen tüketilmiştir.
• Sipariş sırasında üretilen mamul, aynı sipariş faturalanırken ikinci kez üretilmez; stok yeterliyse üretim yapılmaz.
• Seri numara takipli ürünlerde otomatik üretim çalışmaz; onlarda üretim fişini elle kesmen gerekir. Lot / SKT takipli ürünlerde çalışır ve üretilen miktar için yeni bir parti açılır; partinin son kullanma tarihi, ürün kartındaki "Raf Ömrü (gün)" değerine göre belirlenir.
• Reçetesi olmayan ve maliyeti de tanımlı olmayan üründe üretim yapılmaz. Maliyetsiz stok girişi kâr raporlarını bozacağı için bilerek engellenir.